ยถา วาริวหา ปูรา (ธรรมโท)

 

ยถา วาริวหา ปูรา    ปริปูเรนติ สาครํ

                                             เอวเมว อิโต ทินฺนํ     เปตานํ อุปกปฺปติ.

                        ห้วงน้ำที่เต็ม ย่อมยังสาครให้เต็มได้ ฉันใด ทานที่ให้แต่โลกนี้ ย่อมสำเร็จแก่ผู้ละไปแล้ว ฉันนั้น

            บัดนี้จักได้พรรณนาเนื้อความแห่งพุทธภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ เป็นนิกเขปบทเบื้องต้นนั้น พอเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและปฏิบัติต่อไป

            คำว่าทาน คือการให้ หรือการสละแบ่งปันสิ่งของของตนเพื่อให้เป็นประโยชน์แก่ผู้อื่น ถือเป็นการละกิเลสอย่างหยาบคือความตระหนี่ ที่มีอยู่ในใจคนหรือสัตว์ที่ยังมีกิเลสทุกคน ไม่ว่าใครย่อมหวงแหนทรัพย์สินที่ตนหามาได้ แต่ถ้าใครยอมสละสิ่งของของตนให้เป็นประโยชน์แก่คนอื่นได้จึงถือได้ว่าเป็นคนที่มีจิตใจสูง ละความตระหนี่ได้ มีจิตใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่แก่บุคคลอื่น การให้ทานนั้นไม่ว่าจะให้แก่สัตว์ดิรัจฉาน หรือให้แก่มนุษย์ก็ตาม พระพุทธเจ้ายกย่องว่ามีผลมากทั้งนั้น แต่การให้ทานแก่มนุษย์มีผลมากกว่า ส่วนการให้ทานแก่พระภิกษุผู้มีศีลย่อมมีผลมากกว่าให้ทานแก่ผู้ไม่มีศีล ดังนั้นพุทธศาสนิกชนจึงนิยมให้ทานกับพระภิกษุสงฆ์ผู้ทรงศีล ด้วยสิ่งของอันประณีต เช่นข้าวปลา อาหาร จีวร ยารักษาโรค รวมทั้งเสนาสนะทั้งหลาย เพราะเมื่อให้สิ่งของอันประณีต ย่อมได้รับผลอานิสงส์อันเลิศ สมดังพุทธภาษิตที่มีมาใน ขุทฺทกนิกาย อิติวุตฺตก ว่า

อคฺคสฺมึ ทานํ ททตํ    อคฺคํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ

                                         อคฺคํ อายุ จ วณฺโณจ  ยโส กิตฺติ สุขํ พลํ.

                        เมื่อให้ทานในวัตถุอันเลิศ บุญอันประเสริฐ อายุ วรรณะ ยศเกียรติ

                        สุข และกำลังอันเลิศ ก็เจริญ.

 

            ดังนั้น เมื่อผู้ใดปรารถนาบุญอันประเสริฐ ที่มีผลมาก ย่อมให้ทานด้วยวัตถุอันเลิศ และให้ทานในผู้ที่มีศีลจึงจะถือว่ามีผลมาก ในการให้ทานเพืออุทิศแก่ญาติที่ล่วงลับไปแล้ว ด้วยสิ่งของอันประณีตก็เช่นกัน องค์สมเด็จพระศาสดาได้ทรงยกย่องไว้ว่า เป็นทานอันประเสริฐที่จะยังผู้ที่ล่วงลับไปแล้วให้ได้รับผลเต็มที่ การให้ทานนอกจากผู้ที่ให้ทานจะได้รับผลแล้ว ผู้ที่ล่วงลับไปย่อมได้รับผลตามที่เราปรารถนาเช่นกัน ดังนั้นผู้ที่หวังผลบุญอันประเสริฐพึงให้ทานด้วยวัตถุอันประเสริฐ สมดังพุทธภาษิตที่มาใน องฺคุตรนิกาย ปญฺจกนิบาต ว่า

อคฺคทายี วรทายี     เสฏฺฐทายี จ โย นโร

                                           ทีฆายุ ยสวา โหติ    ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชติ.

                        ผู้ให้สิ่งที่เลิศ ให้สิ่งที่ดี ให้สิ่งที่ประเสริฐ ย่อมเป็นผู้มีอายุยืน

                        มียศในภพที่ตนเกิด.

            เมื่อให้ทานแก่ผู้ประเสริฐด้วยทานอันประเสริฐ ย่อมใด้รับผลอันประเสริฐ ผู้ให้ทานย่อมเป็นที่รักแก่คนทั้งปวงด้วยความเป็นคนที่มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีจิตเมตตา เขาย่อมเป็นผู้ที่มีอายุยืนนาน ไม่ถูกเบียดเบียน เป็นที่เคารพรักของคนและเทวดาทั้งหลาย

            สรุปความว่า ทานที่ผู้ทำด้วยวัตถุอันประเสริฐ ในผู้ที่ประเสริฐ ย่อมมีผลมาก เมื่อปราถนาอุทิศให้แก่ผู้ที่วายชนม์ไปแล้ว ทานนั้นย่อมยังประโยชนให้ได้รับผลอย่างเต็มที่ ดุจดังห้วงน้ำที่เต็มย่อมยังสมุทรสาครให้เต็มได้ สมดังพุทธภาษิตที่ได้ลิขิตไว้เป็นนิเขปบทเบื้องต้นนั้นว่า

ยถา วาริวหา ปูรา    ปริปูเรนติ สาครํ

                                             เอวเมว อิโต ทินนํ     เปตานํ อุปกปฺปติ.

                                    ห้วงน้ำที่เต็มย่อมยังสาครให้เต็มได้ ฉันใด ทานที่ให้แต่

                                    โลกนี้ย่อมสำเร็จแก่ผู้ละไปแล้วฉันนั้น

            ดังได้พรรณนามาฉะนี้